Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Türküler asıl murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin koca çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde umumın dünyalıkı olurlar ve umumın her kesimine hitap eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Türküler çoğu kere, bir tabiat hikâyeı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, görev adlarının, ayrıca mevzuların üstelik değiştiği görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak kudretleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine düzlük uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle kumar havaları görev kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir cazibe adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara göre bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına göre ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve bayrakaltı ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Hakkındalıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Külah ırlamakleri
Doğa ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri