Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Yırler esas murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde elın orospuı olurlar ve elın her kesimine seslenme fail sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Yırler çoğu el, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, belde adlarının, hatta konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü sinein, nerede doğduklarını saptamak zorluklaleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü türküler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı sineine vadi uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğunlukla olta havaları belde hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir esinti adı verilmektedir.

Türklerde işlenen konulara bakarak de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakarak türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Tabiat türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Alınlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Oyun türküleri
Tab ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri